Azərinfo.az-ın Ermənistanın “lragir.am”-nəşrinə istinadən erməni iqtisadçısı Vaaqn Xaçatryanla müsahibəni təqdim edir:



- Cənab Xaçatryan, Rusiya rublu yenə aşağı düşüb. Sizcə nə baş verir və nə gözləmək olar?

- Rusiyada baş verən hadisələr təbiidir. Sadəcə olaraq, dekabr ayında hakimiyyətin müdaxiləsi daha aktiv müşahidə olundu. Gözlənilmədən maliyyə vəsaitlərinin sıryaışı, Putinin məşhur çıxışları, Mərkəzi Bankın fəaliyyəti və bir sıra nazirlərin konkret çıxışları rublun müəyyən vaxta qədər dəyərinin stabilləşməsinə gətirib çıxardı. Lakin imkanlar məhduddur. Nəhayətində bu iqtisadiyyatın bir təzahürüdür. Həmin iqtisadiyyat da işləmir və məzənnələrin dəyərində bir irəliləyiş yoxdur. Əksinə get-gedə stabillik pozulur və bu da, müxtəlif prooblemlərə yol açır. Bundan əlavə ilin sonunda Rusiya şirkətləri vergiləri ödəməli olduqları üçün rubla ehtiyacları yaranmışdı. Bütün bunlar rublun devalvasiyasını dayandırdı. Lakin iqtisadi inkişafın məntiqi tərəfi rublun dəyərinin aşağı düşəcəyini deyir. Bu da Rusiya iqtiasdiyyatı yenidən özünü bərpa etməyənə qədər davam edəcək. Əlbəttə, neftin qiymətinin aşağı düşməsi kimi amillər də var. Ermənistan isə barışmalıdır ki, Rusiya rublu öz dəyərini tezliklə geri qaytara bilməyəcək. Baxmayaraq ki, Rusiya hakimiyyəti bununla bağlı dəfələrlə söz verib. Bununla bağlı təhlillər də var. Ən sonuncu təhlil elə Kudrinin proqnozları idi. O deyirdi ki, sosial və müdafiə xərclərini azaltmaq lazımdır. Həmin maliyəni istehsal, tibb və təhsilə yatırmaq lazımdır. Kudrin hesab edir ki, bu gün dövlətin gəlirinin çox hissəsi müdafiə və sosial sahəyə xərclənir. Bu da situasiyanı daha da ağırlaşdıra bilər. Çünki bu xərclər geri dönüşü olmayan xərclərdir, yəni gəlir gətirən xərclər deyil.

-Bu gün Ermənistan iqtisadiyyatında nə baş verir?


- Bu il gözləntilərimiz heç də ürəkaçan deyil. Ermənistanda iqtisadiyyat inkişaf etmir. Və bizim bəyan edilmiş inkişaf proqramımız və ya 3.9 və ya 3.2 % rəqəmimiz yoxdur. Ermənistan hətta 2.8-3% inkişaf belə bu gün şübhə ilə qarşılanır. Çünki Ermənistanda real iqtisadiyyat artmır. Bizim iqtisadiyyatın əsas inkişafı transfertlər təşkil edirdi. Əlbəttə 2015- ci ilə olan proqnozlar və Ermənistanı gözləyən aclıq, səfalət hələ bu proqnozların ən yüngül formada deyilişidir. Biz son illərdə transfertlərdən 2 milyard dollar vəsait götürməyə öyrəşmişdik. Baxmayaraq ki, əldə etdiyimiz transfertlərin 90% -i Rusiyadan belə gəlirdi. Əslində idxalın strukturunda heç bir dəyişiklik yoxdur. – Bal və kənd təsərrüfatı malları əvvəlki kimidir. Üstəlik bütün bunların yanında Rusiya və Avrasiya bazarı da olacaq. 2015 ci ildə Ermənistanın Rusiya bazarına çıxışı məhdudlaşdırılacaq. Rəsmi məlumatlara görə, Ermənitsandan Rusiyaya olunan idxalın səviyyəsi 6-7% aşağı düşüb. Bu da birbaşa rublun devalvasiyası və Rusiya bazarındakı baş qaldıran böhranla əlaqədardır. Etiraf edək ki, devalvasiyaya uğrayan bir dövlətə idxal etmək çox çətin bir prosesdir. Çünki bu mənasızdır. Bir sözlə, idxal olunan malın əvəzindəki pul öz dəyərini itirməkdədir. Bu günlərdə Qazaxıstan sənayeçiləri Qazaxıstanın prezidentinə müraciət edərək, Rusiyadakı devalvasiyadan dolayı hələlik Avrasiya İttifaqı çərçivəsində imzalanan üzvlük anlaşmasını dayandıraraq, üçüncü bir dövlətlə ticarət əlaqələri qurmağı təklif ediblər.

- Sizcə Ermənistan da, bu cür təkliflə müraciət etməlidir?

- Bütün bu reallıqlara baxmayaraq, erməni biznesmenləri nədənsə çox sakit və təmkinlilik nümayiş etdirirlər. Demək olar ki, hər şeyə rəğmən elə hakimiyyətin oxuduğu mahnını oxuyurlar. Bu da onu sübut edir ki, Ermıənistanda biznes deyilən heç nə ümumiyyətlə olmayıb. Ola bilməz ki, biznes üçün mövcud vəziyyət günü-gündən pisləşsin, amma biznesmenlərdə bu durumdan razı olduqlarını bildirsinlər. Bu gün biz real olaraq, Rusiya bazarının bizim üçün nə olduğunu müəyyənləşdirməliyik. Avqust ayında Rusiya xaricdən idxal olunan mallara embarqo qoyaraq, Ermənistanı öz bazarlarına dəvət edirdilər. Amma heç kim cəhd belə etmədən Rusiyanın çağırışına hay verən biznesmenlərin hansının müflis olub-olmamasına diqqət yetirməyib. Çünki bu gün Rusiyaya idxal olunmaq çox təhlükəlidir. Bu gün isə heçş kəs heç kəsə çağırış etmir. Amma normal hakimiyyət mövcud vəziyyətdən çıxış yolu təklifini verməli didi. Ermənistanda isə normal hakimiyyət yoxdur.

- Bu gün hakimiyyət hələ də 170 milyonlıuq Avrasiya bazarının gəlirini tərifləyir...

-Gəlin bu gün Ermənitsanı Avrasiya İttifaqında nə gözləməsi haqqında ciddi bir təhlil verək. Bu cür təhlillər yoxdur. Bunun əvəzində isə çəhrayı rəngə boyanmış ehtimallar və proqnozlar səslənərək, İran-Ermənistan dəmir yolunun işə salınması və ya reallaşmasına inanılması belə nağıl kimi görümnən Abxaziya dəmir yolundan danışırlır. Bu gün Ermənistanın problemləindən danışmaq lazımdır. Çünki Ermənistanın saysız hesabsız problemi var. Ermənistandan ixdal olunan və ya ixrac olunan malların 700-ünə gömrükdən keçid üçün vəsait ödənilmədiyi halda 7000 ərzağın keçid pülünün ödənilməsinin vacibliyi təsdiqlənib. Bu da o deməkdir ki, Ermənistan Avrasiya İttifaqı çərçivəsində əlavə infilyasiya ilə üzləşməli olacaq. Ona görə hesab edirəm ki, Ermənistanın problemləri hələ qarşıdadır və həmin problemlər özünü yanvar ayında biruzə verəcək.


- Bu cür şəraitdə sizcə Ertmənistanda planlaşdırılmış iqtisadi inkişafı 1.4% qədərində saxlamaq mümkün olacaqmı?

-Bu tamamilə Ermənistanın real iqtisadi şəraitini əks etdirməyən bir iddiadır. Mövcud vəziyyət bütün planların üstündən xətt çəkdir. əslində qeyd edim ki, bu gün ermənistanda dramın devalvasiyasını və bazar qiymətlərinin artmasının stabilliyin qoruna bilinməməsində öz otaqlarında oturan məmurlar təqsirkardır. Yəni Ermənistan iqtisadiyyatı bazar qnunları ilə deyil, daxili sövdələşmələr və razılıqlar əsasında işləyir. Bu da sözsüz ki, idxalla məşqul olan adamların hakimiyyətin də payını verməklə, yüksək gəlir etməyə başı qarışan məmurlara aiddir.

- Sizcə maliyyə bazarındakı stabillik nə qədər davam edə biləcək?

- Stabillik müəyyən zamana aid olur. Hazırda xarici valyutaya ehtiyac yoxdur. Lakin transfertlərin axını dayanıb. Buda istənilmədən doların möhkəmlənməsinə gətirib çıxaracaq. Çünki transfertlər azaldıqca Mərkəzi Bankın imkanları da məhdudlaşır. Hələ dekabr ayında MB ehtiyyatların 700 milyon dollar məbləğində azalmasını həyata keçirmişdir. Ona görə də, hesab edirəm ki, bu cür azaltma əməliyyatlarını aparmaq belə, artıq mümkün olmayacaq.




Ülkər