Son iki gündə Azərbaycanın dövlət informasiya infrastrukturuna kiberhücumlar qeydə alınıb. Xüsusi Rabitə və İnformasiya Təhlükəsizliyi Dövlət Xidmətinin məlumatında bildirilib ki, hücum xarici haker qrupu tərəfindən həyata keçirilib və Azərbaycanın 100-dən çox dövlət domenini hədəf alıb.

Nəticədə bir sıra dövlət qurumlarının internet resurslarının fəaliyyətində fasilələr yaranıb. Görülən texniki tədbirlər sayəsində hücumun təsirlərini məhdudlaşdırmaq və saytların fəaliyyətini davam etdirmək mümkün olub.

Hadisə bir daha göstərir ki, dövlətlərin təhlükəsizliyi yalnız fiziki sərhədlərin və hərbi obyektlərin qorunması ilə məhdudlaşmır. Rəqəmsal infrastruktur da müasir təhlükəsizlik sisteminin mühüm tərkib hissəsinə çevrilib.

Dövlət qurumlarının internet saytları, elektron xidmətləri və informasiya sistemləri sıradan çıxarıldıqda vətəndaşlarla dövlət arasında kommunikasiya, məlumat mübadiləsi və xidmətlərin göstərilməsi çətinləşə bilər.

Kiberhücumun mümkün məqsədləri arasında dövlət resurslarının fəaliyyətini müvəqqəti pozmaq, informasiya sistemlərinin müdafiə imkanlarını yoxlamaq, ictimai narahatlıq yaratmaq və ya müəyyən siyasi mesaj vermək ola bilər. Hücumun xarici haker qrupu tərəfindən həyata keçirilməsi də diqqət çəkir.

Bu hücumda hansı ölkələrin maraqlı ola biləcəyi məsələsinə gəlincə, Azərbaycanın regional və beynəlxalq siyasətdə artan rolu, enerji ixracatçısı və mühüm tranzit ölkəsi mövqeyi, eləcə də Cənubi Qafqazda yeni nəqliyyat-kommunikasiya marşrutlarının formalaşmasında iştirakı müxtəlif geosiyasi aktorların diqqətini cəlb edir. Rusiya, İran və Ermənistanla əlaqəli dövlət və ya qeyri-dövlət qruplarının fəaliyyəti nəzəri baxımdan araşdırıla biləcək istiqamətlər sırasında göstərilə bilər.

Eyni zamanda, kiberhücumlar bəzən siyasi məqsədlərdən əlavə, maliyyə qazancı, kəşfiyyat məlumatlarının əldə edilməsi və ya texniki imkanların sınaqdan keçirilməsi üçün də həyata keçirilir. Buna görə mümkün motivləri konkret ölkələrlə əlaqələndirmək üçün hücumun texniki izləri, istifadə edilmiş serverlər, zərərli proqram təminatı və digər rəqəmsal sübutlar əsasında peşəkar araşdırma aparılmalıdır.

Professor Elxan Mirzəyevin Musavat.com-a bildirdiyinə görə, belə kiberhücumların arxasında bir neçə mümkün məqsəd dayana bilər: "İlk növbədə dövlət məlumatlarını əldə etmək, qurumların fəaliyyətini pozmaq, cəmiyyətdə narahatlıq yaratmaq, kəşfiyyat aparmaq və ya siyasi mesaj vermək. Yəni ilkin variantlar bunlardan ibarətdir. Amma strateji hədəf dövlət xidmətlərinin fasiləsizliyini pozmaq və rəqəmsal infrastrukturun zəif nöqtələrini üzə çıxarmaq cəhdi olub. Bu hadisə bizim üçün bir siqnal olmalıdır. Çünki dövlət saytlarının eyni vaxtda işləməməsi cəmiyyətdə ölkənin rəqəmsal təhlükəsizliyi ilə bağlı suallar yarada bilər. Təsəvvür edin ki bu zaman hakerlər bu vəziyyətdən sui-istifadə etməyə çalışacaq. Yəni sosial şəbəkələrdə təbliğat, şişirdilmiş iddialar və ya siyasi mesajlar yayıla bilər. Amma onu da nəzərə alaq ki, bəzən belə genişmiqyaslı hücumun məqsədi yalnız zərər vurmaq deyil, həm də hədəfin necə müdafiə olunduğunu öyrənməkdir. Buna eksperiment deyə bilərik. Hakerlər nəbz yoxlayaraq növbəti hücuma hazırlıq üçün boşluqları axtarırlar".

E.Mirzəyevin fikrincə, dövlət qurumlarının hədəf seçilməsi hücumun siyasi kontekstdə nəzərdən keçirilməsinə əsas yaradır: "Hazırda regionda həssas proseslər gedir, ölkələr arasında hibrid müharibə güclənib, təbii ki, bu şəraitdə Azərbaycan təkcə fiziki yox, o cümlədən kibertəhlükəsizliyə nəzarəti gücləndirmək məcburiyyətindədir. Xüsusən də hicab mövzusu kənardan çağırışların artmasına səbəb olub. Bu baxımdan daha diqqətli olmağımızı zəruri edir".
Azərbaycan İnternet Forumunun rəhbəri Osman Gündüz isə hesab edir ki, ilkin əlamətlər hadisənin kütləvi DDoS hücumu olduğunu göstərir. Onun fikrincə, belə hücumlar zamanı serverlərə həddindən artıq sorğu göndərilir və nəticədə saytlar istifadəçilər üçün əlçatmaz olur:

“Artıq sosial şəbəkələrdə hücumun 313 Team, Cypher və Litterbox adlı qruplaşmalar tərəfindən həyata keçirildiyi iddia olunur. Sosial mediada bəzi paylaşımlarda hücumun Türkiyədən həyata keçirildiyi iddiaları var. Amma 313 Team açıq mənbələrdə İraqla əlaqələndirilən, İranmeyilli haker qruplaşma kimi tanınır. Hələlik hücumun konkret olaraq haradan olduğu təsdiqlənməyib”.

Osman Gündüzün sözlərinə görə, son illərdə Azərbaycanda dövlət informasiya sistemlərinin, xüsusilə kritik informasiya infrastrukturunun kibertəhlükəsizliyinin gücləndirilməsi istiqamətində xeyli iş görülüb: "Bununla belə, görünür, görülən tədbirlər belə genişmiqyaslı hücumlar zamanı bütün dövlət saytlarının fasiləsiz fəaliyyətini təmin etmək üçün hələ kifayət etmir. Fikrimcə, bu hadisə ilə bağlı daha ətraflı araşdırma və hesabat hazırlanmalıdır. Hücumun mənbələri, xarakteri, təsirə məruz qalan saytların sayı və mövcud müdafiə sistemlərinin niyə tam dayanıqlıq təmin edə bilmədiyi aydınlaşdırılmalıdır". Mütəxəssis təklif edir ki, dövlət qurumlarının kiber müdafiəsi, ehtiyat infrastrukturu, bərpa mexanizmlərinin daha da təkmilləşdirilməsi istiqamətində işlər gücləndirilməlidir.