Son illər Azərbaycanda onlayn - elektron ticarətə üz tutanların sayı sürətlə artmaqdadır. Təsadüfi deyil ki, elektron ticarət bir sıra istiqamətlərdə ənənəvi ticarət fəaliyyəti ilə məşğul olanlar üçün əhəmiyyətli rəqibə çevrilib.

“Qafqazinfo”nun məlumatına görə, bununla belə təcrübədə elektron ticarət üstünlükləri fonunda bir sıra sui-istifadələrə də rast gəlinir.

Bəs, istehlakçıların elektron ticarət edərkən hansı hüquqları var?

Əvvəlcə ondan başlayaq ki, “Elektron ticarət haqqında” Qanuna görə, elektron ticarətin iştirakçısı olan təchizatçı özü barədə zəruri məlumatlarla alıcıların tanış olmasına imkan yaratmalıdır. Bura onun ünvanı, əlaqə məlumatları, malların, xidmətlərin və işlərin qiymətinə verginin və malın çatdırılma haqqının daxil olub-olmaması və onların məbləği barədə məlumat, həmçinin digər məlumatlar daxildir. Qanunvericiliyə əsasən, alıcılarla yanaşı, səlahiyyətli dövlət orqanlarının tanış olmasına imkan yaratmadıqda təchizatçısının ölkə ərazisində fəaliyyəti müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən məhdudlaşdırılır.

Belə ki, təchizatçı sifariş verməzdən əvvəl alıcını aşağıdakı məlumatlarla təmin etməlidir:

1. Təchizatçının adı, ünvanı;

2. Malların xüsusiyyətləri barədə əsas məlumatlar;

3. Vergilər nəzərə alınmaqla malların qiymətləri;

4. Çatdırılma nəzərdə tutulduqda, onun xərci və digər şərtləri;

5. Ödəniş və sifarişin icra olunma şərtləri;

6. Sifarişdən imtina hüququndan istifadə imkanı;

7. Müqavilə bağlamaq təklifinin və ya qiymətin qüvvədə olduğu müddət;

8. Sifarişin verilməsi zamanı buraxılan səhvlərin müəyyənləşdirilməsi və onların düzəldilməsi üçün mövcud olan texniki imkanlar və digərləri.

Tərəflər arasında digər razılaşma olmadıqda, sifariş alıcı tərəfindən göndərilən gündən başlayaraq ən geci 30 gün ərzində təchizatçı tərəfindən yerinə yetirilməlidir.

Təcrübə göstərir ki, alış-verişdə istehlakçıların ən çox qarşılaşdığı problem malların qaytarılması ilə bağlı olur. Bu baxımdan qanunvericiliyə görə, alıcı malın ödəniş qaydasından asılı olmayaraq, 7 iş günü ərzində cəriməsiz olaraq və səbəb göstərmədən bağlanmış müqavilənin icrasından imtina edə bilər. Bu zaman təchizatçı ödənilmiş məbləği əlavə xərc olmadan 7 gün ərzində geri qaytarmalıdır. Alıcıdan yalnız malın qaytarılması xərci tutula bilər.

Lakin burada müəyyən istisnalar da var. Belə ki, tərəflər arasında digər razılaşma olmadıqda bu müddətdə alıcının razılığı ilə müqavilənin icrasına başlanıldıqda, xüsusi tələbi əsasında istehsal və ya uyğunlaşdırma səbəbindən geri qaytarılması mümkün olmayan, tez korlanan və ya məhdud istifadə müddəti olan malların təchizatı üzrə müqavilələrdə sifarişdən imtina edilə bilməz. Bu tələb audio, video yazılar və ya kompüter proqram təminatının, həmçinin digər malların qablaşdırma materialı alıcı tərəfindən açıldıqda və ya digər qaydada pozulduğu hallara da şamil olunur.

Təchizatçı sifariş verilmiş malları onların olmaması səbəbindən təmin edə bilmədikdə isə alıcıya bu barədə məlumat verməlidir və ödənilən məbləği 7 gün ərzində geri qaytarmalıdır.

Elektron ticarətdə alıcı və təchizatçı ilə yanaşı, bu prosesdə vasitəçi subyektin də üzərinə vəzifələr düşür. Belə ki, vasitəçi müəyyən istisnalarla elektron ticarətin digər iştirakçıları ilə bağlanmış müqavilənin şərtlərinin yerinə yetirilməməsinə görə məsuliyyət daşıyır.

Yaxın gələcəkdə elektron ticarətlə bağlı qanunvericilik xaricdən edilən sifarişlərə də şamil olunacaq. Belə ki, “Elektron ticarət haqqında” qanunun yalnız ölkə ərazisində həyata keçirilən elektron ticarətə tətbiqini nəzərdə tutan müddəanın ləğvi nəzərdə tutulub.