Milyardlarla dövlət vəsaiti kredit adı altında mənimsənilib

Keçmiş sədr Cahangir Hacıyevin də əmlakına həbs qoyulduğu bildirilir

Azərbaycan Beynəlxalq Bankı (ABB) ətrafında baş verən proseslər dövlət bankında ciddi problemlərdən xəbər verir. ABB-nin geri qaytarılmayan kreditlərinin həcmi kritik vəziyyətə çatıb. Neftin qiymətinin ucuzlaşması fonunda ölkədə yaranan pul qıtlığı, kommersiya banklarının düşdüyü çətin vəziyyət hökuməti hərəkətə gətirməyə məcbur edib. Belə ki, dövlət bankı sayılan ABB-də yoxlamalar apararaq, səmərəsiz idarəetmə nəticəsində yaranmış itkiləri sığortalamağa çalışırlar.
Aldığımız məlumata görə, ABB-nin keçmiş prezidenti Cahangir Hacıyev də xüsusi nəzarət altına götürülüb və əmlaklarına həbs qoyulub. Mənbə ona yaxın olan "İnter" futbol klubuna ayrılan maliyyə yardımının bir neçə dəfə azaldıldığını deyib. Qeyd edək ki, bu ilin mart ayında onun vəzifəsindən kənarlaşdırılmasının başlıca səbəblərindən biri məhz sözügedən iş adamları vasitəsilə yola verdiyi maxinasiyalar, bankın problemli kreditlərinin həcminin artması və sair korrupsiya amilləri ilə bağlı idi. Uzun illər səmərəsiz idarəetmənin nəticəsində bank vaxtı keçmiş borclarının alınmasında tamamilə aciz duruma düşmüşdü.

Məsələn, hələ iki il öncə "Anonious" haker qrupunun "Azərenerji" ASC ilə bağlı açıqladığı sənədlərdə ABB ilə "Azərenerji" arasında 140 milyon manatlıq, "Şəki RET" MMC arasında isə 36,02 milyon manatlıq məhkəmə çəkişməsi barədə məlumat getmişdi. Sənəddə göstərilirdi ki, qurumlar bankdan kredit götürsələr də, sonradan ödəməkdən imtina ediblər.

Yeri gəlmişkən, Mərkəzi Bankın son statistikasında problemli kreditlərin həcmi 1,2 milyard manat göstərilsə də, reallıqda bu rəqəm daha böyükdür. Ekspertlərin fikrincə, belə vəsaitlərin ümumi portfeldəki həcmi rəsmi olaraq 5,9 faiz qeyd edilir, lakin bu rəqəm 15 faizdən az deyil. Burada ən böyük paya Beynəlxalq Bankın ala bilmədikləri kreditlər daxildir. Bu məlumatlar əksər hallarda rəsmi şəkildə gizlədilir.

Xatırladaq ki, bankın səhmlərinin 50,2 faizi Maliyyə Nazirliyində olmaqla dövlət bankı sayılır. İndiyədək ABB-nin maliyyə idarəçiliyində kifayət qədər mənfi reputasiyası var. Belə ki, Mərkəzi Bankın tələblərini pozaraq rüblük hesabatlarını təqdim etmir. 2014-cü ilin hesabatından məlum olur ki, ümumi kredit portfeli 8 milyard manatdan çox təşkil edir. Onun 7 milyarddan çoxu koperativ, yəni hüquqi şəxslərə verilən kreditlərdir ki, bu da ümumi portfelin 90 faizindən çoxdur. Böyük iş adamlarına, dövlət qurumlarına, oliqarxlara verilən borclar isə illərdir geri qaytarılmır. Nəticədə ABB vaxtı keçmiş kreditlərlə bağlı ölkədə ən böyük problem yaşayan banka çevrilib. ABB-nin ötən ilə dair hesabatına görə, vaxtı keçmiş kreditlərin həcmi 1,1 milyard manat olub. Onun 749,2 milyon manatı vaxtı keçmiş, lakin dəyərsizləşməmiş, 377,7 milyon manatı isə dəyərsizləşmiş kreditlər sayılır. Onu da nəzərə alaq ki, Mərkəzi Bankın statistikasına görə, ötən il problemli kreditlərinin həcmi 976,3 milyon manat təşkil edirdi. Əgər ABB-nin dəyərsizləşmiş və dəyərsizləşməmiş problemli kreditlərini üst-üstə toplasaq, o zaman təkcə Beynəlxalq Banka olan borcların həcmi Mərkəzi Bankın statistikasından yüksək olur. Lakin yenə də hesabatdan aydın olur ki, 377,7 milyon manat vəsaitin qaytarılmasına ümid heç yoxdur. 749,2 milyon manatlıq vaxtı keçmiş kreditləri isə əvəzləyəcək girov və ya digər predmetlər olduğuna görə, zərəri nisbətən sığortalamaq mümkündür. Bunu nəzərə alan Mərkəzi Bank, görünür, yalnız dəyərsizləşmiş kreditləri ümumi portfelə əlavə edib. Dəyərsizləşmiş kreditlərin 356 milyon manatı (bu istiqamətdə olan borcun təqribən 99 faizini), dəyərsizləşməmiş kreditlərin isə 660 milyon manatı korperativ (yəni biznes) kreditləri təşkil edirdi. Buradan aydın olur ki, ABB-dən kredit götürən iş adamlarının heç biri borcunu geri ödəməyib.

İqtisadçı-ekspert Rəşad Həsənov "Bizim Yol"a bildirdi ki, Beynəlxalq Bankın kreditləşməsi siyasəti daim qaranlıq olub və onun problemli kreditlərdə payı kifayət qədər yüksək olub: "Bu bankda dövlətin payı olduğuna görə, həmin vəsaitlər ictimai vəsaitlər hesab edilir. Yəni ictimai vəsaitlərin yağmalanması, talanması və sair amillər Beynəlxalq Bankın kredit portfelinin idarə edilməsində də özünü biruzə verdi. Nəzərə almaq lazımdır ki, Beynəlxalq Bankın əməkdaşlıq etdiyi iş adamları məmurlara yaxın sahibkarlardır. Bu zaman həmin şəxslər bankdan kreditləri alarkən onu geri qaytarmamaq məqsədi güdüblər. Bəzi hallarda buna şərait yaradan və rəsmiləşdirən elə Beynəlxalq Bankın rəhbərliyi olurdu. Buna görə də korrupsiya ocağı yaranmışdı, kredit almaq üçün əlavə "şapka" tələb olunurdu. Ona görə də problemli kreditlərin həcmi artırdı".

"Məhz bütün bunlar nəzərə alaraq, Dünya Bankı, Beynəlxalq Valyuta Fondu və digər beynəlxalq təşkilatlar sözügedən bankın özəlləşdirilməsi məsələsini tövsiyə edirdi", -deyə R.Həsənov əlavə etdi.
İqtisadçının sözlərinə görə, bank özəlləşdirilsəydi, bu zaman onun kapitalına münasibət də fərqli olacaqdı: "Yəni indiki problemlərlə üzləşməyəcəkdi. 20 il ərzində dərinləşmiş problemlər var idi, hətta vəsaitlərin qanunsuz dövriyyəsi mövcuddi idi. Yeganə bank idi ki, Mərkəzi Bank qarşısında hesabatlılığı zəif idi, rüblük maliyyə göstəricilərini göstərmirdi.

Bu səbəbdən bankın təcili şəkildə özəlləşdirilməsi istiqamətində addımlar atılmalıdır".
R.Həsənov ümid edir ki, problemlərin aradan qaldırılması üçün bundan sonra sərt addımlar atılacaq: "İndiyədək bank üçün problem yaradan müştərilərin bir qismi, dediyim kimi, məmurlara arxalanan iş adamları idi. Düşünürəm ki, ABB-nin vaxtı keçmiş kreditlərinin geri qaytarılması ciddi problemə çevriləcək. Hansısa sahibkarların həbisi belə itirilmiş vəsaitləri əvəzləyə bilməyəcək. Amma bundan sonra bank vəsaitlərinin idarə edilməsində şəffaflıq nisbətən arta bilər".