Xəzər tarixi yerinə qayıdır: su altında qalacaq şəhərlər — FOTO
Hadise
Oxunub: 480
5 fev 2019 | 09:10
Xəzər tarixi yerinə qayıdır: su altında qalacaq şəhərlər — FOTO














Dünya alimlərinin fikrincə, hətta yaxın geoloji standartlar dövründə belə Xəzər dənizi indikindən fərqli, daha dəqiq desək, bizim gördüyümüz Xəzərdən daha böyük olub.

“Ölkə.Az” axar.az-a istinadən xəbər verir ki, bir sıra məlumatlarda Xəzər dənizinin səviyyəsinin minimuma qədər azalmasından sonra yenidən yüksəlməyə başladığı və bütöv şəhərləri sular altında qoyduğu göstərilib.

Okeanoloq B.A.Şlyamin bu barədə yazıb: “Milyon illərlə ölçülən olduqca uzun dövr ərzində Aralıq, Qara, Azov və Xəzər dənizləri dünya okeanı ilə əlaqəsi olan geniş bir dəniz hövzəsi təşkil edib. Bu hövzə dəfələrlə öz şəklini, sahəsini, dərinliyini dəyişib, ayrı-ayrı hissələrə bölünüb və yenidən bərpa olub”.

Belə çıxır ki, müasir Xəzərin ətrafındakı bir çox səhra və çöl qədim Xəzərin dibini təşkil edib.

Xəzərin şimal hissəsinin düzənlik ərazilərinə səfərlər etmiş rus alimi, akademik P.S.Pallas Xəzəryanı çöllərin hələ də sanki çox yaxın vaxtlarda suyun altından çıxmış kimi bir vəziyyəti qoruyub saxladığını yazıb.

Pallas həmçinin yüksək dəniz səviyyəsinin izlərini Xəzəryanı ovalıq ərazidə dənizin ortasındakı adalar kimi səpələnmiş kiçik təpələrdə də tapıb. O, bu təpələrin yamaclarında çıxıntılar və ya terraslar aşkar edib. Bu çıxıntıları yalnız davamlı şəkildə sahilə vuran dəniz dalğaları yarada bilərdi.

Alimlər Xəzərin sahillərində, xüsusən də şimalda (Manqışlaq və digər ərazilərdə) dənizin bugünkü səviyyəsindən 26, 16 və 11 metr yüksəklikdə üç sahilyanı terras aşkar edib. Onlar Xvalınsk dənizinin son mərhələsinə, yəni 10-20 min il əvvələ aiddir. Digər tərəfdən, mövcud səviyyədən 16-20 metr dərinlikdə sualtı terrasların olması haqqında da etibarlı məlumatlar vardır. Görünür ki, Xəzərdə suyun səviyyəsi 20 metrədək dalğalanma tendensiyasına malikdir.

Əgər hazırda Xəzərin suyunun minimum həddi müşahidə olunursa, bu halda suyun səviyyəsinin yüksəlməsini nə vaxt gözləməliyik?
Xəritələrə nəzər salsaq görərik ki, dəyişikliklər nəticəsində Manqışlaq yarımadası sular altından çıxıb və dəniz əyri forma alıb. Uzboyun qədim mənsəbini indi 50-100 metr dərinlikdə sular altında axtarmaq lazımdır. Terki və Səməndər isə sadəcə sular altında qalıb. Ən maraqlısı isə Kürün deltasıdır. Bura açıq şəkildə dənizdən yüksəlib və yeni, tamamilə yeni bir torpağa çevrilib.

XII əsrdə Xəzər dənizinin su səviyyəsinin yüksəlməsi ilə Muğan şəhəri sular altında qalıb. Şəhərdən keçən Kür isə bu zaman 20 kilometr aralıda yeni bir delta yaradıb. Bu vəziyyətdə Muğan sakinləri qədim şəhəri tərk etməyə və yeni bir şəhər inşa etməyə məcbur olublar.

Rus hidroloq, coğrafiya elmləri doktoru Vadim Mixayilovun fikrincə, Xəzər dənizinin ən xarakterik xüsusiyyətləri kəskin azalma və yüksəlişlə su səviyyəsindəki qeyri-sabitlikdir.

“Xəzər səviyyəsinin sonuncu dəfə yüksəlməsi bizim gözlərimiz qarşısında 1978-ci ildən 1995-ci ilə qədər baş verib. Dəniz səviyyəsinin yüksəlməsi gözlənilməz olmaqla bərabər, eyni zamanda, bir sıra mənfi fəsadlara da səbəb olub. Nəhayət təsərrüfat, infrastruktur və sahilyanı ərazilərin əhalisi artıq aşağı səviyyəyə uyğunlaşdırılıb. Geniş ərazilər, xüsusən Dağıstanın şimal hissəsi, Kalmıkiya və Həştərxan əyaləti sel və daşqın bölgəsində yer alıb. Səviyyənin artmasından Dərbənd, Kaspiysk, Mahaçqala, Sulak, Laqan şəhərləri və onlarla digər kiçik yaşayış bölgələri əziyyət çəkib. Kənd təsərrüfatına yararlı torpaqların böyük hissəsi sular altında qalıb. Yol və elektrik xətləri, sənaye müəssisələrinin mühəndis strukturları və kommunal xidmətlər dağılıb”, – alim qeyd edib.

Ekspertlərin fikrincə, XX əsrdə Xəzər dənizinin səviyyəsi 3.5 m səviyyəsində dəyişmiş, əvvəlcə azalmış, sonra kəskin yüksəlmişdir.

Xəzərin 10 il sonra özünü necə aparacağını proqnozlaşdırmağa heç kim cürət etmir. Lakin bu dənizin dəyişmək xüsusiyyətinə malik olması Xəzərsahili şəhərlərin riskdə olması ehtimalını saxlayır.

Artıq yapon alimləri dənizin su səviyyəsinin kəskin yüksəlməsi halında Xəzərin mümkün sərhədlərini proqnozlaşdırıblar. Təsvirlərdən göründüyü kimi, şimaldakı şəhərlər və rayonlar daha çox risk bölgəsində yerləşir.Xəzər tarixi yerinə qayıdır: su altında qalacaq şəhərlər — FOTO
Bu gün, 16:00
Ermənilər nədən bu başıxarab keşişin arxasınca getmək istəmir... - HƏQİQƏTƏN DƏ...
Bu gün, 15:30
İrəvanda aksiyalar 2-3 günə sönəcək - İNCƏLƏMƏ
Bu gün, 14:22
Paşinyan istefa verərsə... - NƏ BAŞ VERƏCƏK?
Bu gün, 13:53
Mənfur düşmən düzgün hesablamalar aparmamışdır
Bu gün, 13:22
Əhmədlə bağlı yekun ekspertiza rəyi açıqlandı
Bu gün, 13:18
Əliyev Rusiya ilə elə bir sənəd imzalayıb ki, Azərbaycan həmişə… - Erməni politoloq
Bu gün, 13:15
Prezidentdən mikro, kiçik və orta sahibkarlıq subyektləri ilə bağlı FƏRMAN
Bu gün, 11:45
Müdafiə nazirinə yeni müavin təyin olundu
Bu gün, 11:10
Ermənistandakı aksiyalar böyüyür - ölkəni hansı təhlükələr gözləyir…
Bu gün, 10:57
Xocalıya köç başlayır: Evlərin təhvilvermə vaxtı AÇIQLANDI - VİDEO
Bu gün, 10:52
Prezident Millətlər Birliyinin baş katibini qəbul edib
Bu gün, 10:44
İrəvanda səhər saatlarında 88 nəfər saxlanılıb - VİDEO
Bu gün, 10:33
Kadırovun 16 yaşlı oğlu afrikalılara təlim keçəcək - VİDEO
Bu gün, 10:11
Sədərək Ticarət Mərkəzində yanğın başlayıb - VİDEO
Bu gün, 10:06
Rusiya İranın təsirindən qurtulmağa çalışır? - Qətərdən ŞOK
Bu gün, 10:01
“Qarabağ”ın daha 4 potensial rəqibi bəlli oldu
Bu gün, 10:00
Cavanlar azalır, qocalar çoxalır: Dünyada proses necə gedir? - ARAŞDIRMA
Bu gün, 09:39
AFFA-da vacib qərarlar günü
Bu gün, 09:39
Daxili İşlər Nazirliyi kiberdələduzluqla bağlı vətəndaşlara müraciət edib
Bu gün, 09:34
ABŞ-dan İsrailə gözlənilməz təklif: "Rəfaha hücumu saxla, biz də BUNU edərik" - Washington Post
Bu gün, 09:17
Qərb İrəvana "fəlakətin yol xəritəsi"ni verib: Ermənistan indi nə irəli, nə də geri hərəkət etmir, mərkəzdə əzilir
Bu gün, 09:10
İsrail ordusu Cəbaliyədə...
Bu gün, 09:06
Rusların bu hücumundan xəbərdar idik - Kəşfiyyat
Bu gün, 09:03
Sabahdan Kosovada bu pula qadağa qoyulur
Bu gün, 09:00
Rusiya Avropaya nə vaxt hücum edə bilər? - Analitiklərin PROQNOZLARI
11-05-2024, 16:19
Müğənni Ziba Osmanlı ağır qəza törətdi: 2 azyaşlı uşağı ağır vəziyyətdə qoyub hadisə yerindən qaçıb - FAKT
11-05-2024, 12:53
Şuşada “Xarıbülbül” festivalı başlayıb, Prezident və birinci xanım açılışda iştirak edirlər